على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1352

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

سازد . و كار دشوار بىنفع . و گرفتارى مردم در تعب و آزار و تهلكه . خركوف ( xar - kuf ) ا . پ . نوعى از جغد بغايت بزرگ . خرگاه ( xar - g h ) ا . پ . جا و محل وسيع . و جاى خوشى . و خيمهء بزرگ و سراپرده . و آلاچيق بزرگ . و خيمهء بزرگ مدور . و خرگاه خضر : آسمان . و خرگاه سبز : و خرگاه سبز گاو پشت : نيز آسمان و خرگاه فلك اشتباه : خيمه‌اى كه در بزرگى به آسمان ماند . و خرگاه قمر : خرمن ماه . و خرگاه ماه : خرمن ماه و آسمان اول و خط عذار مهوشان . و خرگاه مينا : آسمان . خرگدا ( xar - gad ) ا . پ . گداى مبرم . خرگدائى ( xar - gad 'i ) ا . پ . ابرام در گدائى . خرگر ( xargar ) ا . پ . خرمن و هالهء ماه . خرگز ( xar - gaz ) ا . پ . زنبور بزرگ و كلان . و دوره گردانيدن مجرم سوار كرده بر خر . خرگواز ( xar - gav z ) و ( xar - gov z ) ا . پ . چوبى كه خر و گاو را بدان رانند . و مهميز و غاوشنگ . خرگور ( xar - gur ) و خرگوره ( xar - gure ) ا . پ . خر وحشى و گور خر . خرگوش ( xar - guc ) ا . پ . ارنب و حيوانى وحشى كه گوشهاى دراز دارد . و بار تنك و لسان الحمل . خرگوشك ( xar - gucak ) ا . پ . مصغر خرگوش يعنى خرگوش كوچك . و گياهى كه بتازى آذان الارنب خوانند . خرگه ( xar - gah ) ا . پ . خرگاه . و خرگه ازرق : آسمان . و خرگه ماه : خرمن ماه . و برج سرطان چرا كه خانهء ماه است . خرم ( xarm ) ا . ع . بينى كوه . و باصطلاح عروض : افتادن فاى فعولن و ميم مفاعلتن . ج خروم . خرم ( xarm ) م . ع . خرم الخرزة خرما ( از باب ضرب ) : باز كرد درز دوخته را . و خرم فلانا : شكافت ديوار بينى فلان را . و ما خرمت منه شيئا : نبريدم و نه كم كردم از وى چيزى را . و ما خرم الدليل عن الطريق : از راه خارج نشد راهبر . خرم ( xarm ) و ( xorm ) ا . ع . پشته و يا بينى كوه كه جدا شده باشد از ديگرى . و دماغه . خرم ( xaram ) م . ع . خرم فلان خرما ( از باب سمع ) : شكافته گرديد ديوار بينى فلان . خرم ( xorm ) ا . پ . بخارى كه از روى آب گرم و زمين نمناك برميخيزد . و بطور افسانه مرغزارى را گويند كه در آنجا كوهى است و هر مطلبى كه در آن كوه عرضه كنند جواب آيد . خرم ( xoram ) ص . پ . مخفف خرم ( xorram ) - خندان و خوشوقت و شادمان . خرم ( xorram ) ا و ص . پ . شادمان و خندان و خوشوقت و مسرور و دلخوش و شاد و خوش . و جاى دلخوش و دلپسند . و نام ماه دى كه ماه دهم از سال شمسى باشد . و روز هشتم از هر ماه شمسى و در روز هشتم خرم ماه چون نام روز و ماه يكى مىگردد در قديم مردم مردم ايران عيد مىكردند و در اين روز پادشاهان جشن كردندى و جامه‌هاى سپيد پوشيده از تخت فرود آمدندى و بر فرش نشسته بار عام مىدادندى و با رعايا صحبت داشته خرمى و شادمانى مىنمودندى . و نام دهى در فارس كه بابك خرمى از اهل آن ده بوده . خرم ( xorram ) ع . ج . خرمة ( xorramat ) . خرم ( xorram ) ا . ع . - مأخوذ از فارسى - نبات درخت . و عيش خوش . خرما ( xorm ) ا . پ . ميوهء درخت خرما بن . و خرماى ابو جهل : يك نوع خرماى جنگلى در بلوچستان . و خرماى هندى : تمر هندى . خرماء ( xarm ' ) ا و ص . ع . مؤنث اخرم . و گوش شكافته و سوراخ كرده . و لب چاك . و هر پشته‌اى كه از آن به زمين پست فرو روند . و هر پشته‌اى كه داراى جانبى بود كه بالا برآمدن از آن جانب امكان نداشته باشد و ماده بزى گه گوش وى را در پهنا شكافته باشند . و چشمه‌اى . و نام چند اسب . خرم‌آباد ( xorram - b d ) ا . پ . نام شهر حاكم‌نشين لرستان كنونى كه لر كوچك بود . و هر جاى مزروع و دلكش . خرما بن ( xorm - bon ) ا . پ . درختى از طايفهء نخيلات و از محصولات گرمسيرى كه داراى ميوه‌ايست شيرين و لذيذ و گوارا موسوم بخرما و آن را مخ نيز گويند و در جنوب ايران اين درخت بسيار فراوان است . و مغز درخت خرما كه دل خرما نيز گويند . خرمات ( xaram t ) ع . ج . خرمة . خرمادان ( xorm - d n ) ا . پ . انبار خرما . خرمار ( xarm r ) ا . پ . چاروادار و آنكه خر كرايه مىدهد . خرماستان ( xorm st n ) ا . پ . نخلستان و خرستان .